Uszczerbek na zdrowiu: kary z art. 156 i 157 KK

Kodeks karny rozróżnia trzy stopnie uszczerbku na zdrowiu: ciężki z art. 156 § 1 KK, średni z art. 157 § 1 KK i lekki z art. 157 § 2 KK. O tym, który przepis ma zastosowanie, decydują rodzaj obrażeń i czas, przez jaki trwał rozstrój zdrowia. Granicą między lekkim a średnim uszczerbkiem jest 7 dni. Kary wahają się od grzywny do 20 lat pozbawienia wolności.

Trzy stopnie uszczerbku

W języku prawniczym i w orzecznictwie utrwaliły się nazwy „ciężki”, „średni” i „lekki” uszczerbek, choć sam Kodeks posługuje się nimi tylko częściowo.

Ciężki uszczerbek obejmuje zamknięty katalog skutków wymienionych w art. 156 § 1:

• pozbawienie wzroku, słuchu, mowy albo zdolności płodzenia;
• inne ciężkie kalectwo, ciężką chorobę nieuleczalną lub długotrwałą, chorobę realnie zagrażającą życiu, trwałą chorobę psychiczną;
• całkowitą albo znaczną trwałą niezdolność do pracy w zawodzie;
• trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała;
• okaleczenie żeńskiego narządu płciowego.

Średni uszczerbek to każde naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia inny niż ciężki, trwający dłużej niż 7 dni. Typowe przykłady to złamania kości, rany wymagające dłuższego leczenia, wstrząśnienie mózgu z dłuższym okresem rekonwalescencji.

Lekki uszczerbek to naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, na przykład siniaki, otarcia, niewielkie rany.

Jaka kara grozi

Jeżeli następstwem ciężkiego uszczerbku spowodowanego umyślnie jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo dożywociu (art. 156 § 3 KK).

Jak ustala się czas trwania rozstroju zdrowia

Liczba dni nie wynika z subiektywnego odczucia pokrzywdzonego ani z długości zwolnienia lekarskiego. Ustala ją lekarz, a w postępowaniu karnym najczęściej biegły z zakresu medycyny sądowej, na podstawie dokumentacji medycznej. Liczy się okres, w którym narząd ciała nie funkcjonował prawidłowo lub zdrowie było rozstrojone.

Dlatego tak ważna jest dokumentacja sporządzona od razu po zdarzeniu: karta z izby przyjęć, opis obrażeń, zdjęcia, wyniki badań obrazowych. Obdukcja wykonana po kilku dniach może już nie oddawać rozmiaru obrażeń.

Tryb ścigania

Zasadą jest ściganie z urzędu, ale w łagodniejszych przypadkach przepis ją modyfikuje (art. 157 § 4 KK i art. 157 § 5 KK):

• lekki uszczerbek spowodowany umyślnie oraz każdy uszczerbek do 7 dni spowodowany nieumyślnie jest ścigany z oskarżenia prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa mieszkająca wspólnie ze sprawcą;
• nieumyślny uszczerbek wyrządzony osobie najbliższej jest ścigany na jej wniosek.

Średni i ciężki uszczerbek spowodowany umyślnie jest ścigany z urzędu.

Uszczerbek w wypadku drogowym

Jeżeli obrażenia powstały w wypadku komunikacyjnym, stosuje się inne przepisy. Spowodowanie wypadku, w którym inna osoba doznała obrażeń trwających ponad 7 dni, jest przestępstwem z art. 177 § 1. Obrażenia trwające nie dłużej niż 7 dni oznaczają w zasadzie wykroczenie, a nie przestępstwo. Opisujemy to w poradniku o spowodowaniu wypadku.

Uszczerbek a odszkodowanie

Kwalifikacja z art. 156 lub 157 dotyczy odpowiedzialności karnej. Procentowy uszczerbek na zdrowiu ustalany przez ubezpieczyciela na potrzeby odszkodowania to zupełnie inna kategoria i nie przesądza o kwalifikacji karnej. W procesie karnym pokrzywdzony może jednak wnieść o obowiązek naprawienia szkody albo zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.